SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z LASEROWĄ KOREKCJĄ WAD WZROKU I CHIRURGIĄ ZAĆMY

WIEDZA, TO TA CZĘŚĆ NASZEJ NIEWIEDZY, KTÓRĄ UPORZĄDKOWALIŚMY I SKATALOGOWALIŚMY.
AMBROSE GWINNETT BIERCE

Ablacja/ Fotoablacja
Usuwanie materiału organicznego przez laser excimerowy w trakcie zabiegu korekcji wady wzroku

Abrazja rogówki
Powierzchowny uraz lub procedura okulistyczna, która wiąże się z usunięciem nabłonka rogówki

Add-on
Procedura chirurgiczna polegająca na wszczepieniu kolejnej soczewki wewnątrzgałkowej przed uprzednio już wszczepioną celem korekcji resztkowej wady wzroku

Akomodacja
Zdolność ludzkiego oka do wyraźnego widzenia przedmiotów w różnych odległościach poprzez zmianę krzywizny soczewki oka

Astygmatyzm/ niezborność
Brak symetrii obrotowej gałki ocznej, gałka oczna swoim kształtem przypomina piłkę do rugby, czyli posiada dwa prostopadłe południki odpowiednio najsilniej i najsłabiej załamujące światło, co powoduje, że widziany obraz jest zniekształcony. Astygmatyzm posiada moc wyrażoną w dioptriach oraz oś i może być zapisany na recepcie okularowej zarówno ze znakiem dodatnim jak i ujemnym

Blended vision
leczenie starczowzroczności laserem excimerowym polegające na skorygowaniu oka dominującego do dali i oka niedominującego do bliży. Mózg łączy oba obrazy i pozwala pacjentowi wyraźnie widzieć dal i bliż bez wysiłku, zapewniając przy tym w większości przypadków także widzenie stereoskopowe.

Clear Lens Exchange (CLE) Wymiana Przeziernej Soczewki
procedura chirurgiczna w trakcie której chirurg usuwa przezierną soczewkę własną i zastępuje ją soczewką sztuczną o mocy, która w pełni koryguje wadę refrakcji do dali, a w przypadku wszczepienia soczewki wieloogniskowej umożliwia także wyraźne widzenie do bliży.

Cross- linking (CXL) zabieg polegający na naświetlaniu rogówki lampą emitującą promieniowanie UV po uprzedniej aplikacji czynnika fotostymulującego sieciowanie włókien kolagenowych. Prowadzi to do wzmocnienia struktury rogówki i jej stabilizacji. Zabieg wykonywany jest zwykle celem zahamowania postępu stożka rogówki i ektazji.

Decentracja
potencjalne powikłanie laserowej korekcji wady wzroku. Prawidłowo środek fotoablacji powinien pokrywać się z osią widzenia aby uzyskać wyraźne widzenie. Decentracja może spowodować takie problemy jak olśnienie (ang. glare), czy nawet jednooczne dwojenie.

Dioptria
jednostka mocy łamiącej soczewki, soczewka o mocy 1 dioptrii skupi równolegle biegnące promienie światła w odległości 1 metra, soczewka o mocy 2 dioptrii w odległości 0,5 metra

DLK (diffuse lamellar keratitis)
patrz keratopatia warstwowa rozsiana

Ektazja
schorzenie polegające na stopniowym wypiętrzaniu i scieńczeniu rogówki wywołane osłabieniem jej struktury po zabiegu LASIK

Endotelium inaczej śródbłonek
wewnętrzna warstwa komórek rogówki odpowiedzialna za zachowanie jej prawidłowego uwodnienia i przejrzystości

Epi-LASIK
procedura laserowej korekcji wady polegająca na separacji nabłonka rogówki przy użyciu specjalnej przystawki mikrokeratomu

Excimer
Laser fluorowo-argonowy emitujące promieniowanie UV o długości fal 193nm używany w chirurgii refrakcyjnej do korekcji wady wzroku. Badania wykazały działanie punktowe lasera bez efektu termicznego na okoliczne tkanki i głębszej penetracji wiązki laserowej

Fakijna soczewka (P-IOL phakic intraocular lens, ICL implantable contact lens)
soczewka implantowana w przypadku występowania wysokiej wady refrakcji do komory przedniej lub tylnej oka przed soczewkę własną

Fakoemulsyfikacja zaćmy
Obecnie najczęściej wykonywany zabieg usunięcia zmętniałej soczewki, którą rozbija się i zasysa specjalną koncówką przypominającą długopis emitującą ultradźwięki.

Femtosekundowy laser
laser coraz szerzej wykorzystywany w okulistyce w chirurgii refrakcyjnej i zaćmy. Zasada działania polega na fotodysrupcji tkanki wywołanej kolejnymi pulsami lasera działającego w zakresie podczerwieni (1053nm). Laser wywołuje falę akustyczną zamieniającą tkankę w chmurę wolnych elektronów i zjonizowanych cząsteczek. Czas trwania pojedynczego impulsu jest liczony w femtosekundach (10 -15 sekundy). Redukcja czasu działania skutkuje mniejszym uszkodzeniem okolicznych tkanek i większą precyzją cięcia.

Femto-LASIK
Pierwsze zabiegi tą metodą wykonano w Stanach Zjednoczonych w 2007 roku. Metoda ta obecnie jest najbardziej zaawansowaną technologicznie metodą korekcji wady wzroku, w trakcie której użyte zostają dwa odrębne typy laserów. Procedura składa się z dwóch etapów, w pierwszym za pomocą lasera femtosekundowego dokonuje się sterowanego komputerowo wytworzenia płatka rogówki o grubości zwykle 100 mikrometrów z pozostawieniem tzw. „miejsca zawiasowego”. Tak przygotowaną powierzchnię rogówki poddaje się działaniu lasera excimerowego celem odpowiedniego przemodelowania powierzchni rogówki. Efektem końcowym jest zlikwidowanie wady refrakcji oka. Laserowo utworzony płatek ma precyzyjnie zaprojektowaną w trakcie przygotowania do zabiegu średnicę, grubość i geometrię brzegów, ponadto jest równomiernie uwodniony, co minimalizuje pojawianie się mikrofałdów płatka i wrastanie nabłonka rogówki pod płatek. Laser femtosekundowy pozwala także na dowolne kształtowanie lokalizacji miejsca zawiasowego.

Fotoablacja
patrz ablacja

Glare (olśnienie) – niepożądany efekt fotooptyczny polegający na trudności w patrzeniu przy obecności silnego światła bezpośredniego lub odbitego np. reflektorów samochodów w nocy; może pojawić się po chirurgii refrakcyjnej, w zaćmie, po wszczepie soczewki wewnątrzgałkowej zwłaszcza wieloogniskowej ale występować również w przypadku niedostatecznej korekcji wady wzroku

Halo
zjawisko fotooptyczne, w którym wokół źródeł światła pojawiają się okręgi, może występować naturalnie lub jako powikłanie chirurgii refrakcyjnej i zaćmy

Haze
Przymglenie rogówki wywołane zabiegiem refrakcyjnym, które może ale nie musi wiązać się z pogorszeniem ostrości wzroku i poczucia kontrastu

Intacs
nazwa handlowa segmentów śródrogówkowych implantowanych w rogówkę w krótkowzroczności, stożku rogówki lub ektazji.

Jaskra – schorzenie oczu, jedna z najczęstszych przyczyn ślepoty na świecie; charakteryzuje się postępującym uszkodzeniem nerwu wzrokowego objawiającym się zmianami w polu widzenia, zwykle, ale nie zawsze towarzyszy mu podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Keratopatia warstwowa rozsiana (ang. DLK- diffuse lamellar keratitis)
schorzenie zapalne rogówki pojawiające się we wczesnym okresie po zabiegu LASIK na styku płatka i istoty właściwej rogówki powodujące zamazane widzenie, łzawienie i dolegliwości bólowe, w zaawansowanych przypadkach może wymagać zabiegu podniesienia płatka z czyszczeniem istoty właściwej rogówki

Keratotomia radialna
obecnie procedura o znaczeniu historycznym wykorzystywana w korekcji krótkowzroczności i astygmatyzmu i polegająca na wykonaniu promienistych nacięć w istocie właściwej rogówki.

Kondukcyjna keratoplastyka
obecnie rzadko stosowana procedura chirurgiczna w leczeniu starczowzroczności i umiarkowanej nadwzroczności polegająca na użyciu sondy emitującej fale radiowe wysokiej częstotliwości powodujące obkurczenie włókien kolagenowych rogówki i zmianę jej kształtu

Krótkowzroczność
wada wzroku, w której zwykle gałka oczna jest zbyt długa i promienie świetlne ogniskowane są przed siatkówką. Pacjenci z tą wadą mają problemy z widzeniem przedmiotów odległych, a koryguje się ją soczewkami „minusowymi”

LASEK (ang. Laser Assisted Sub-Epithelium Keratomileusis)
procedura chirurgiczna, w której usuwa się płatek nabłonka rogówki przy użyciu roztworu alkoholu i następnie modeluje powierzchnię rogówki laserem excimerowym

LASIK (ang. Laser Assisted In-situ Keratomileusis)
procedura chirurgiczna, w której przy użyciu mikrokeratomu wykonuje się cienki płatek rogówki o grubości 90-160 mikrometrów z pozostawieniem tzw. miejsca zawiasowego, dokonuje się zmiany kształtu rogówki laserem excimerowym, a następnie przykłada się płatek na swoje miejsce bez zakładania szwów.

Mikrokeratom
Urządzenie wykorzystywane w chirurgii refrakcyjnej celem wytworzenia płatka rogówki podczas zabiegu LASIK. Zawiera pierścień wytwarzający podciśnienie i spłaszczające rogówkę oraz ostrze tnące oscylujące z dużą prędkością.

Monowizja
technika pomagająca przezwyciężyć starczowzroczność polegająca skorygowaniu jednego oka do dali i drugiego do bliży

Nabłonek rogówki
Zewnętrzna warstwa rogówki usuwana w trakcie procedur powierzchownych laserowej korekcji wady wzroku takich jak PRK, LASEK, EBK, Epi-LASIK.

Nadkorekcja
wynik procedury korekcji wady wzroku, w której skorygowana wada została w większym stopniu od zamierzonego, może być poprawiona dzieki wykonaniu kolejnego zabiegu refrakcyjnego

Nadwzroczność
wada wzroku, w której gałka oczna jest zbyt krótka i promienie świetlne są ogniskowane za siatkówką oka. Pacjenci z tą wadą wzroku zwykle mają problemy z widzeniem przedmiotów z bliska. Korygujemy ją soczewkami okularowymi lub kontaktowymi ze znakiem „plus”.

Niedokorekcja
Wynik laserowej korekcji wady wzroku, w której została ona skorygowana w stopniu niewystarczającym w stosunku do istniejącej wady przed zabiegiem

Niezborność
patrz astygmatyzm

Okulista
Lekarz medycyny specjalizujący się w leczeniu zachowawczym i chirurgicznym schorzeń narządu wzroku

Optometrysta
specjalista zajmujący się badaniem refrakcji i doborem właściwej korekcji okularowej i kontaktowej, niekiedy również edukacją pacjentów i badaniami przesiewowymi w celu wykrycia wad narządu wzroku. Nie posiada uprawnień do przepisywania leków i leczenia zabiegowego.

Optotyp
pojedynczy znak na tablicy do badania ostrości wzroku (litera, cyfra lub rysunek dla osób nie umiejących czytać)

Optyk
specjalista wykonujący okulary, niekiedy dobierający także soczewki kontaktowe

Ostrość wzroku
podstawowy pomiar jakości widzenia w okulistyce zwykle oceniany na tzw. tablicach Snellena. Prawidłowa ostrość wzroku oznaczana jest ułamkiem 5/5 lub cyfrą 1.0.

Plano
brak wady wzroku lub soczewka okularowa bez mocy łamiącej

Poczucie kontrastu
zdolność oka do postrzegania przedmiotów o niskim kontraście np. szarego obiektu na szarym tle, badanie potrafi wychwycić subtelne zmiany w jakości widzenia, które są niemożliwe do oceny badaniem ostrości wzroku

Podwójne widzenie
występuje, gdy widziany obraz przedmiotu jest zdwojony, może wystąpić obuocznie np. w zezie lub być jednooczne np. przy zaćmie lub decentracji fotoablacji

Presbyopia
patrz starczowzroczność

PRK (PhotoRefractive Keratectomy)
procedura korekcji wady wzroku polegająca na mechanicznym usunięciu nabłonka i zmianie kształtu rogówki laserem excimerowym

Refrakcja
Test mający na celu ocenę niedoskonałości w załamywaniu światła przez ośrodki optyczne oka i wykrywający wady refrakcji takie jak krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm

Refrakcyjna chirurgia
jakakolwiek procedura chirurgiczna mająca na celu poprawę istniejącej wady refrakcji; dzieli się ją na chirurgię rogówkową (LASIK, LASEK, PRK itp.) i wewnątrzgałkową (CLE, soczewki fakijne)

Regresja
proces cofania się wyniku korekcji wady wzroku w procesie gojenia rogówki po zabiegu, zwykle zdarza się do 12 miesięcy po wykonanej procedurze.
Rogówka
Przednia, przejrzysta część oka, za którą znajduje się tęczówka wraz z źrenicą i w tzw. rąbku przechodząca w twardówkę. Stanowi 2/3 mocy łamiącej oka.

Siatkówka
cienka błona pokrywająca wewnętrzną ścianę gałki ocznej zbudowana m.in. z fotoczułych receptorów (fotoreceptorów): czopków i pręcików odpowiedzialnych za zamianę obrazu na bodźce elektryczne przekazywane dalej do mózgu

Snellena tablica
tablica służąca do oceny ostrości wzroku, na której są znaki różnej wielkości ułożone w rzędach; obecnie coraz częściej zastępowana przez rzutniki optotypów i monitory LCD.

Soczewka sztuczna (ang. IOL - intraocular lens)
soczewka implantowana do oka w trakcie operacji zaćmy lub celem korekcji wady wzroku (soczewki fakijne, typu add-on). Obecnie na rynku okulistycznym istnieje wiele różnych modeli soczewek monofokalnych (jednoogniskowych), torycznych (korygujących astygmatyzm) lub wieloogniskowych (multifokalnych) stosowanych celem uniezależnienia od okularów zarówno do dali jak i bliży.

Soczewka własna
naturalna soczewka oka zlokalizowana za tęczówką, która ogniskuje obraz na siatkówce oka W młodości zwykle jest przejrzysta, z wiekiem może ulec zmętnieniu prowadząc do tzw. zaćmy (łac. cataracta). Ma zdolność do zmiany kształtu pod wpływem skurczu mięśnia rzęskowego, co umożliwia akomodację

Starczowzroczność (presbyopia)
stan wynikający z naturalnego starzenia się organizmu, w którym zdolność akomodacji stopniowo zanika utrudniając obserwację przedmiotów znajdujących się blisko. Korygowana jest poprzez dobór okularów do bliży, dwuogniskowych lub progresywnych. Laserowa korekcja wady wzroku nie leczy starczowzroczności, natomiast efektywne w jej leczeniu może być wszczepienie soczewki wieloogniskowej

Stożek rogówki niezapalne schorzenie o charakterze zwyrodnieniowym, uwarunkowane genetycznie i charakteryzujące się zmianami struktury rogówki prowadzącymi do stopniowego jej wypiętrzania i narastania astygmatyzmu nieregularnego; obecnie leczone metodą CXL, implantacją pierścieni śródrogówkowych (Intacs) lub doborem twardych soczewek kontaktowych; w skrajnych przypadkach może wymagać wykonania przeszczepu rogówki.

śródrogówkowe segmenty
patrz Intacs

śródbłonek
patrz endotelium

Topografia rogówki
Badanie polegające na mapowaniu powierzchni i uwidocznieniu zmian kształtu rogówki przy użyciu kamery i systemu komputerowego.

Topo-guided
Zabieg laserowej korekcji wady wzroku wykonywany w oparciu wynik badania topografii rogówki, zwykle wykorzystywany przy astygmatyzmie nieregularnym, stożku rogówki, rekorekcji wady wzroku itp.

Wavefront (analiza czoła fali)
technologia służąca określeniu i pomiarowi aberracji wyższego rzędu, które są drobnymi nieregularnościami w układzie optycznym oka. Korekcja tych nieprawidłowości, z których najczęstsza jest aberracja sferyczna i przecinek (ang. coma) może dodatkowo poprawić wynik zabiegu refrakcyjnego

WASCA (ang. Wavefront Supported Customized Ablation)
nazwa handlowa aberrometru firmy Zeiss i procedury korekcji wady wzroku laserem MEL80 w oparciu o analizę wavefront.

Wewnątrzgałkowe ciśnienie
ciśnienie panujące we wnętrzu gałki ocznej, zbyt wysokie może prowadzić do pojawienia się jaskry.

Wrastanie nabłonka
potencjalne powikłanie zabiegu LASIK, w którym nabłonek rogówki wnika pod płatek i zaczyna się dzielić na styku płatka i istoty właściwej, może wymagać podniesienia płatka i czyszczenia powierzchni rogówki

Zaćma (łac. cataracta)
stan, w którym dochodzi do stopniowego zmętnia soczewki oka; może być wrodzona, pojawić się samoistnie z wiekiem, być efektem urazów, pracy w niekorzystnych warunkach lub stosowania pewnych leków.

Zespół suchego oka
schorzenie związane z deficytem wydzielania łez lub zaburzeniem składu łez wywołujące szereg objawów, jak pieczenie, kłucie, łzawienie, światłowstręt, uczucie „piasku” pod powiekami